شناختی · vrdualtaskgame

دیده‌بان

دو کار، هم‌زمان — هنر تقسیم توجه

فعال موجود در CognitionVR

مراجع دیده‌بان عرشه‌ی فانوس دریایی است: با چشم، فانوس قایق‌ها را می‌پاید و با گوش، مراقب علامت ویژه‌ی رادیو است — تمرین واقعیِ دو کار هم‌زمان که افتِ عملکرد میان حالت تک‌کاره و دوکاره («هزینه‌ی دوکارگی») به‌صورت عددی اندازه‌گیری می‌شود.

روند بازی

در شبی مهتابی، مراجع روی عرشه‌ی فانوس دریایی دو مسئولیت دارد: با چشم، فانوس قایق‌های روی دریا را بپاید و هر فانوسی را که رو به خاموشی می‌رود «تعمیر» کند؛ و با گوش، مراقب رادیوی کنسول باشد و هر وقت بوق دوتایی را شنید، دکمه‌ی بزرگ برنجی را بزند.

جلسه با مرحله‌های «تک‌کاره» شروع می‌شود و سپس دو کار با هم ترکیب می‌شوند — به همین دلیل می‌توان دقیقاً اندازه گرفت که انجام هم‌زمان چقدر از توان بیمار می‌گیرد («هزینه‌ی دوکارگی»).

در برخی سطوح، درمانگر می‌تواند به‌جای ترکیب پیوسته، مرحله را به بازه‌های کوتاهِ متناوب تقسیم کند: چند ثانیه فقط دریا، چند ثانیه فقط رادیو — این حالت سرعتِ جابه‌جاییِ توجه از یک کار به کار دیگر را می‌سنجد، نه تقسیمِ هم‌زمانِ توجه. همچنین می‌توان دستور داد یکی از دو کانال در اولویت باشد؛ میزان پیروی واقعی از این دستور، خودش یک شاخص بالینی است.

هدف درمانی

دیده‌بان دو توانایی اجرایی به‌هم‌مرتبط اما مجزا را هدف می‌گیرد: توجه تقسیم‌شده — انجام هم‌زمان دو کار بدون فروگذاشتن هیچ‌کدام، همان توانایی که هنگام «راه‌رفتن و صحبت‌کردن هم‌زمان» به کار می‌آید و افتش یکی از پیش‌بینی‌کننده‌های زمین‌خوردن است — و در سطوح ویژه، جابه‌جاییِ تکلیف.

سالمندان در معرض خطر زمین‌خوردن
ام‌اس، پارکینسون و توان‌بخشی پس از سکته

راهنمای اجرا برای درمانگر

طراحی این تمرین نهایی شده و در نوبت ساخت است. پس از انتشار، نرخ رویدادهای دیداری و شنیداری، میزان هم‌زمانی عمدی و طول مرحله‌های تک‌کاره/دوکاره در طراح مرحله تنظیم می‌شود.

برای خبر انتشار، بخش اخبار را دنبال کنید.

سنجه‌های ثبت‌شده

«هزینه‌ی دوکارگی» (DT-Cost) — درصد افت سرعت پاسخ هر کانال هنگام انجام هم‌زمان
در سطوح با بلوک‌های تک‌کاناله: «هزینه‌ی جابه‌جاییِ تکلیف»
در سطوح با دستور اولویت: میزان واقعیِ پیروی بیمار از اولویتِ اعلام‌شده

علم و شواهد

«دیده‌بان» توجه تقسیم‌شده را هدف می‌گیرد: انجام هم‌زمان دو تکلیف بدون فروگذاشتن هیچ‌کدام — همان توانی که هنگام «راه‌رفتن و صحبت‌کردن هم‌زمان» به‌کار می‌آید.

مبنای علمی

وقتی دو تکلیف هم‌زمان می‌شوند، عملکرد افت می‌کند؛ این «هزینه‌ی دوکارگی» سنجه‌ی استاندارد تداخل شناختی‑حرکتی است (Woollacott و Shumway-Cook، ۲۰۰۲؛ Al-Yahya و همکاران، ۲۰۱۱). در سالمندان، «ایستادن هنگام صحبت‌کردن» پیش‌بینی‌کننده‌ی زمین‌خوردن است (Lundin-Olsson و همکاران، ۱۹۹۷). دیده‌بان با شروع از مرحله‌های تک‌کاره و سپس ترکیب آن‌ها، این هزینه را دقیق اندازه می‌گیرد.

کاربرد در مسیر درمان شناختی

سالمندان در معرض زمین‌خوردن، ام‌اس، پارکینسون و توان‌بخشی پس از سکته از این تمرین بهره می‌برند. اندازه‌گیری این‌که هنگام تداخل کدام کانال (دیداری یا شنیداری) قربانی می‌شود و چه‌قدر، به درمانگر می‌گوید بار را روی کدام مهارت بگذارد.

شواهد واقعیت مجازی و دیجیتال

کارآزمایی تصادفی تمرین ترکیبی جسمی‑شناختی مبتنی بر VR در سالمندان با اختلال شناختی خفیف، بهبود کارکرد اجرایی و راه‌رفتن دوتکلیفی را نشان داد (Liao و همکاران، ۲۰۱۹) و مرورهای نظام‌مند تازه، کاهش زمان تکلیف دوگانه را تأیید می‌کنند.

این تمرین ابزار کمک‌توانبخشی است، نه جایگزین ارزیابی و درمان بالینی؛ انتخاب برنامه و تفسیر نتایج بر عهده‌ی تیم درمان است.

افزون بر هزینه‌ی دوکارگی، نسخه‌ی تازه‌ی این تمرین «هزینه‌ی جابه‌جاییِ تکلیف» را نیز می‌سنجد: کندیِ پاسخ بلافاصله پس از تغییرِ کانالِ فعال — سازه‌ای که در ادبیاتِ جابه‌جاییِ تکلیف مطالعه شده، خطی پژوهشیِ متمایز از تداخلِ شناختی‑حرکتیِ حینِ راه‌رفتن که در بالا آمد.

منابع

Lundin-Olsson L, Nyberg L, Gustafson Y. "Stops walking when talking" as a predictor of falls in elderly people. The Lancet. 1997;349(9052):617. doi:10.1016/S0140-6736(97)24009-2
Woollacott M, Shumway-Cook A. Attention and the control of posture and gait: a review of an emerging area of research. Gait & Posture. 2002;16(1):1–14. doi:10.1016/S0966-6362(01)00156-4
Al-Yahya E, Dawes H, Smith L, Dennis A, Howells K, Cockburn J. Cognitive motor interference while walking: a systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2011;35(3):715–728. doi:10.1016/j.neubiorev.2010.08.008
Liao YY, et al. Effects of virtual reality-based physical and cognitive training on executive function and dual-task gait performance in older adults with mild cognitive impairment: a randomized control trial. Frontiers in Aging Neuroscience. 2019;11:162. doi:10.3389/fnagi.2019.00162