یادمان

«یادمان» برنامه‌ریزی و کارکرد اجرایی را در سنگین‌ترین شکلش تمرین می‌دهد: دیدن چند گام جلوتر، مهار حرکت عجولانه و نگه‌داشتن هدف در حافظه‌ی کاری زیر فشار قید‌ها.

مبنای علمی

این تمرین بر آزمون «برج لندن» استوار است که Shallice (۱۹۸۲) برای سنجش اختلال اختصاصی برنامه‌ریزی پس از آسیب لوب پیشانی طراحی کرد: قطعه‌ها باید با کمترین جابه‌جایی و طبق قاعده به چینش هدف برسند. نسخه‌های استانداردشده‌ی بعدی، آن را به ابزاری بالینی برای کارکرد اجرایی تبدیل کردند (Culbertson و Zillmer، ۱۹۹۸).

کاربرد در مسیر درمان شناختی

ضعف برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی پس از آسیب پیشانی، سکته و در سالمندی، با این تمرین قدم‌به‌قدم بازسازی می‌شود. حل‌گر بهینه‌ی داخلی، تعداد حرکت بیمار را با کوتاه‌ترین راه‌حل می‌سنجد؛ «زمان تأمل پیش از اولین حرکت» و کارایی حرکت، نشانگرهای کیفیت برنامه‌ریزی‌اند. پنهان‌شدن هولوگرام، بار حافظه‌ی کاری را هم می‌افزاید.

شواهد واقعیت مجازی و دیجیتال

یک کارآزمایی تصادفی پایلوت تمرین شناختی با هدست واقعیت مجازی در نوروتوان‌بخشی، بهبود معنادار در حوزه‌ی برنامه‌ریزی برج لندن را نشان داد (Kober و همکاران، ۲۰۲۳).

این تمرین ابزار کمک‌توانبخشی است، نه جایگزین ارزیابی و درمان بالینی؛ انتخاب برنامه و تفسیر نتایج بر عهده‌ی تیم درمان است.

منابع

1. Shallice T. Specific impairments of planning. Philosophical Transactions of the Royal Society B. 1982;298(1089):199–209. doi:10.1098/rstb.1982.0082
2. Culbertson WC, Zillmer EA. The Tower of London(DX): a standardized approach to assessing executive functioning in children. Archives of Clinical Neuropsychology. 1998;13(3):285–301.
3. Kober SE, et al. Cognitive training with head-mounted display virtual reality in neurorehabilitation: pilot randomized controlled trial. JMIR Serious Games. 2023;11:e45816. doi:10.2196/45816